Είμαστε Όντα της Αποκάλυψης

Είμαστε Όντα της Αποκάλυψης
08/01/2019

Ο κλινικός ψυχολόγος John F. Schumaker αποκαλύπτει την επικίνδυνη διάβρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας στην καρδιά της σύγχρονης καταναλωτικής κουλτούρας. 14/12/2018
1 ...καὶ τὸ ζῷον τὸ πρῶτον ὅμοιον λέοντι, καὶ τὸ δεύτερον ζῷον ὅμοιον μόσχῳ καὶ τὸ τρίτον , καὶ τὸ τέταρτον ζῷον ὅμοιον ἀετῷ πετομένῳ· Αποκάλυψις του Ιωάννου 4-7 στμ

Για να αποφευχθεί η αυτοκαταστροφή ενός πολιτισμού καθώς εξελίσσεται, γράφει ο Henry George στο κλασικό του έργο “Κοινωνικό Πρόβλημά” του 1883, πρέπει να αναπτύξει «υψηλότερη συνείδηση, πιο έντονη αίσθηση δικαιοσύνης, θερμότερη αδελφοσύνη, ευρύτερο, αυστηρότερο, πιο αληθινό δημόσιο πνεύμα», εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα υπεύθυνους και οραματιστές ηγέτες που αγκαλιάζουν το «ψυχικό και ηθικό σύμπαν». Σε αντίθεση με τα τη σύγχρονη καταναλωτική κουλτούρα που κατρακυλάει προς την αντίθετη κατεύθυνση, εκτρέφοντας ένα ολοένα και πιο ασήμαντο και απεμπλουτισμένο είδος προσωπικότητας, απογυμνωμένης από των «υψηλότερων» ποιοτήτων που απαιτούνται για τη διατήρηση μιας βιώσιμης κοινωνίας και την υποστήριξη της υγιούς ζωής.

Η ανθρώπινη προσωπικότητα - μια κρίση

Ενώ η ολοένα και πιο βαθιά κρίση της ψυχικής υγείας είναι κοινή γνώση, είναι λιγότερο κατανοητή η ακόμα πιο σοβαρή «κρίση προσωπικότητας» που έχει καταστήσει το καταναλωτικό κοινό εν πολλοίς ακατάλληλο για δημοκρατία και σχεδόν άχρηστο, ενόψει των πολλαπλών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης που ζητούν υπεύθυνους και συνειδητούς πολίτες.
Σε περιόδους κρίσης, στρεφόμαστε αντανακλαστικά στην «κατάσταση της οικονομίας» χωρίς να εξετάζουμε ενδεχόμενες καταρρεύσεις στο πλαίσιο της γενικής «κατάστασης του προσώπου» ή αυτό που ο ψυχολόγος Erich Fromm ονομάζει «κοινωνικός χαρακτήρας» ενός πολιτισμού. Με αυτό εννοούσε τον κοινό σχηματισμό προσωπικότητας και χαρακτηριστικών γνωρισμάτων που διαδίδονται από τα κυρίαρχα μέσα μαζικής ενημέρωσης της κοινωνίας, τα οποία χρησιμεύουν για τη διαμόρφωση κοινών αξιών, προτεραιοτήτων, ηθικής, τρόπων ζωής και κοσμοθεωριών και ακόμη και της λεγόμενης «θέλησης του λαού».
Γράφοντας πριν από 50 χρόνια, ο Fromm, παρατήρησε την εμφάνιση μιας κρίσης της προσωπικότητας, χρησιμοποιώντας τον όρο «προσωπικότητα μάρκετινγκ» για να περιγράψει το μονοδιάστατο, ευμετάβλητο και αποευαισθητοποιημένο «αιώνιο θηλασμό», που όπως προειδοποίησε στο διάσημο συμπέρασμα του “Πέρα από τις αλυσίδες της ψευδαίσθησης” (Beyond the Chains of Illusion, 1962), υποκύπτοντας σε μια πολιτισμικά κατασκευασμένη «συναίνεση της ηλιθιότητας» θα μπορούσε να αποδείξει την απόλυτη ανατροπή μας. Έκτοτε, ο «κοινωνικός χαρακτήρας» έχει γίνει τόσο ασταθής και η παρακμή των χαρακτηριστικών του αληθινού πολίτη είναι τόσο πλήρης, που μερικοί τώρα μιλούν για την «προσωπικότητα της αποκάλυψης» που μας οδηγεί βιαίως προς την αυτοκαταστροφή. Αλλά το πρόβλημα τώρα ξεπερνά τα όρια μιας συμπεφωνημένης «ηλιθιότητας».


Πολιτιστικός παλιμπαιδισμός

Η ανωριμότητα έχει ενώσει τις δυνάμεις της, ως πολιτιστική συναίνεση, με όλο και περισσότερους κοινωνικούς στοχαστές που προειδοποιούν για τη δραματική άνοδο του «ψυχολογικής ωρίμανσης», γνωστής και ως «πολιτιστική παιδαγωγική». Το σημαντικό άρθρο ιατρικού προβληματισμού του Bruce G Charlton, 2006, «Η άνοδος του ιδιοφυούς παιδιού», αναδεικνύει την πολιτιστική εξέλιξη ενός προφίλ προσωπικότητας που χαρακτηρίζεται από καθυστερημένη γνωστική ωρίμανση, συναισθηματική και πνευματική ρηχότητα και μειωμένη «βαθύτητα χαρακτήρα» που εκδηλώνεται «με παιδική ευελιξία της διαγωγής, των συμπεριφορών και της γνώσης». Αυτές οι «ανώριμες προσωπικότητες» από την μια, μπορεί να έχουν αυξημένη προσαρμοστικότητα σε μια αλλοπρόσαλλη κουλτούρα των ασταμάτητων πιστώσεων, περιορισμένες διαστάσεις προσοχής και καταναγκαστική αναζήτηση της καινοτομίας, από την άλλη, εκθέτουν την κοινωνία στην απειρία και τους περιορισμούς της νεολαίας που παρεμποδίζουν τις ικανότητες κρίσης και λήψης αποφάσεων ανώτερης τάξης, και κορυφώνονται σε μια «κουλτούρα ανευθυνότητας».
Στο βιβλίο του 2017 «Το κοινό κινδυνεύει», ο Henry A Giroux γράφει για τον πολιτισμικό παλιμπαιδισμό της καθημερινής ζωής, που ενθαρρύνει τους ενήλικες να αναλάβουν το ρόλο των μη σκεπτόμενων παιδιών, ενώ παράλληλα καταστρέφουν τη φαντασία των νέων και καταστρέφουν τον παραδοσιακό ρόλο τους ως «αποθήκη των ονείρων της κοινωνίας». Μέσω της μηχανικής μιας παλιμπαιδίζουσας (ξεμωραμένης) κοινωνίας, παρατηρεί ότι: «Η αδιαφορία έχει γίνει κάτι που σήμερα καταλαμβάνει ένα προνομιούχο, αν όχι διακεκριμένο, τόπο στο πολιτικό τοπίο και το κυρίαρχο πολιτιστικό σύστημα». Το αποτέλεσμα είναι ένα κοινωνικό σύστημα υπερβολικά επενδυμένο στην «ηθική άγνοια» και μια δημόσια σφαίρα γεμάτη από την αξία ενός «πεφωτισμένου και δημοκρατικού πολιτικού σώματος».
Με παρόμοιο τρόπο, ο κοινωνιολόγος Christopher Swader, στο βιβλίο του “Η καπιταλιστική προσωπικότητα” (2013), τεκμηριώνει την κυριαρχία μιας πρωταρχικής πολιτισμικής προσωπικότητας που χαρακτηρίζει τον εκμεταλλευτικό εγωισμό, την εγωιστική φιλοδοξία και την κερδοσκοπία που έγιναν το ψυχοκοινωνικό κίνητρο του καταναλωτικού καπιταλισμού. Παρόλο που ήταν γεμάτη με θανάσιμες μακροπρόθεσμες συνέπειες, η «καπιταλιστική προσωπικότητα» ήταν ένα προβλέψιμο αποτέλεσμα ενός συστήματος λειτουργικά εξαρτώμενου από χαμηλά επίπεδα ηθικής πεποίθησης, προσωπικής ανάπτυξης και πνευματικής αφύπνισης.


Η ενοχή έχει χάσει την εξουσία της

Από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους προκαλούμε την αυτοκαταστροφή, η κλιματική κρίση κραυγάζει πιο δυνατά αναζητώντας υπεύθυνους πολίτες και ηγέτες. Είναι μακράν η μεγαλύτερη δεοντολογική, ηθική και ψυχοκοινωνική πρόκληση που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Αλλά οι πολιτισμικές συνθήκες που προωθούν τη συλλογική ευθύνη, την ανάπτυξη διαφορετικών αντιλήψεων και την συνείδηση ​​έχουν διαβρωθεί. Η αίσθηση ενοχής έχει χάσει πολλές από τις πρώην δυνάμεις της πειθούς και αποτροπής. Η οικοδόμηση χαρακτήρων ως τρόπου κοινωνικοποίησης για την ηθική αποφασιστικότητα και την αφοσίωση των πολιτών είναι ουσιαστικά εξαφανισμένη. Το χαρακτηριστικό του ναρκισσισμού, καθώς και η διάγνωση της διαταραχής της ναρκισσιστικής προσωπικότητας, έχουν αυξηθεί τόσο πολύ τις τελευταίες δεκαετίες που πολλοί θεωρούν τώρα την ναρκισσιστική προσωπικότητα ως ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα των σημερινών κοινωνικο-πολιτισμικών συνθηκών. Το ίδιο ισχύει και για την κοινωνικοπαθητική προσωπικότητα.
Οι ερευνητές, όπως στο Κέντρο για τη Μελέτη της Ακεραιότητας του Πανεπιστημίου Essex, έχουν καταγράψει μια βαθύτερη κρίση στην οποία οι άνθρωποι είναι όλο και περισσότερο πρόθυμοι να επιδοκιμάσουν τη συμπεριφορά τους, τόσο από μόνοι τους όσο και από άλλους, καθώς και τους ηγέτες και τους θεσμούς τους, τους οποίους κάποτε χαρακτήριζαν ως ανέντιμους άδικους και κοινωνικά ανάλγητους. Η κοινωνικοπαθητική προσωπικότητα έχει γίνει αναπόσπαστο μέρος των λειτουργιών του σύγχρονου καταναλωτικού καπιταλισμού. Αλλά όπως ο κοινωνιολόγος Charles Derber, συγγραφέας του βιβλίου Sociopathic Society (2013), σημειώνει επίσης: «Η αλλαγή του κλίματος είναι ένα σύμπτωμα του κοινωνικοπαθητικού χαρακτήρα του καπιταλιστικού μας μοντέλου».


Αδιάφορα

Η ενσυναίσθηση είναι ο ακρογωνιαίος λίθος του πολιτισμού και της ικανότητας της ανθρώπινης νοημοσύνης από την οποία εξαρτώνται όλες οι κοινωνίες που λειτουργούν σωστά. Ωστόσο, τα αποδεικτικά στοιχεία δείχνουν ότι εξαφανίζεται από τον παγκόσμιο «κοινωνικό χαρακτήρα». Χρησιμοποιώντας δεδομένα από 127 χώρες και πάνω από 100.000 έρευνες, η μελέτη της Ανθρωπιστικής Κατάστασης (State of the Heart Report 2016) έδειξε ότι η ενσυναίσθηση είναι μία από τις ταχύτερα μειούμενες συνιστώσες της συνολικής «συναισθηματικής νοημοσύνης» (Emotional Quality). Σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Zygmunt Bauman, οι ψυχοκοινωνικές λειτουργίες του καταναλωτικού καπιταλισμού κάνουν αναπόφευκτες αυτές τις ηθικές διαφορές. Στην Ηθική Τυφλότητα (Moral Blindness 2013), χρησιμοποιεί την αρχαία στωική λέξη αδιάφορα (adiaphora) για να περιγράψει τη συναίνεση της αδιαφορίας που επιτρέπει στον καταναλωτικό καπιταλισμό να εκπληρώσει τη λειτουργική υπόσχεσή του για μια συνεχώς αυξανόμενη «δημιουργική καταστροφή». Ως αποτέλεσμα, γράφει, «κινδυνεύουμε να χάσουμε την ευαισθησία μας στη δυσχερή κατάσταση των άλλων», κάτι που ισχύει εξίσου για την κοινωνικά εγκεκριμένη αδιαφορία μας για τις μελλοντικές γενιές και την ευημερία του πλανήτη.
2 ἄλλως δὲ λέγεται ἀδιάφορα... ὡς ἔχει τὸ ἀρτίας ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας ἢ περιττάς... Διογένης Λαέρτιος στμ


Κλίμα της απάθειας

Η καταστροφή της φύσης είναι μια σιωπηρή υπόθεση του σημερινού καπιταλιστικού συστήματος. Ενώ οι όροι «κόπωση της αποκάλυψης» και «κόπωση του θανάτου» έχουν καθιερωθεί, παρόμοιες με αυτές όπως η «κόπωση του κλίματος», η «κόπωση του περιβάλλοντος» και η «πράσινη κόπωση», όλα αυτά υποδηλώνουν όχι μόνο ένα ώριμο και αξιόπιστο πολίτη αλλά ένα κουρασμένο που αντιτίθεται στην οικολογική καταστροφή, πράγμα που είναι βέβαια γελοίο. Στην πραγματικότητα, πριν από περίπου 10 χρόνια, παρατηρήθηκε μια ιδιαίτερα μεγάλη πτώση της ανησυχίας για το κλίμα η οποία συνέπεσε με μια πλημμυρίδα δημοσιεύσεων ερευνών υψηλής ποιότητας που προειδοποιούσαν τους ανθρώπους για την ανάγκη επείγουσας και μαζικής δράσης κατά της κλιματικής αλλαγής. Στην πιο ολοκληρωμένη μελέτη αυτού του είδους, με τίτλο «Η πτώση της ανησυχίας του κοινού για την κλιματική αλλαγή» (Global Environmental Change, Μάιος 2012), οι πολιτικοί επιστήμονες Lyle Scruggs και Salil Benegal ανέλυσαν τα δεδομένα τα τελευταία 30 χρόνια και κατέδειξαν ότι η ανησυχία για το κλίμα είναι μειούμενη, με τα τελευταία χρόνια να δείχνει την πιο απότομη πτώση.
Η φαινομενικά αυτοκτονική άμβλυνση της ανησυχίας για το κλίμα κατηγορήθηκε αρχικά για οικονομικές δυσκολίες, αλλά οι περιβαλλοντικοί ερευνητές ανακάλυψαν σταδιακά ότι η εκπαίδευση, αντί να είναι το κύριο κλειδί για υπεύθυνη και ηθική συμπεριφορά, όπως κανείς μπορεί να σκεφτεί, μπορεί να επιδεινώσει τα πράγματα. Ονομάζεται «πολιτισμικό μπούμερανγκ», αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιδρούν εναντίον γεγονότων που διαψεύδουν τις πολιτιστικές πεποιθήσεις τους, ενισχύοντας πραγματικά αυτές τις πεποιθήσεις, ακόμα και όταν είναι κατάφωρα εσφαλμένες. Οι ερευνητές του προγράμματος Πολιτισμικής Γνώσης του Πανεπιστημίου Yale μελέτησαν αυτό το φαινόμενο σε σχέση με τις πεποιθήσεις για την κλιματική αλλαγή των διαφόρων πολιτικών κομμάτων στις ΗΠΑ. Για τους Ρεπουμπλικάνους, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν πιστεύουν στην κλιματική αλλαγή, καθώς οι πραγματικές γνώσεις τους για την κλιματική αλλαγή αυξήθηκαν, στην πραγματικότητα ήταν λιγότερο πιθανό να το πιστέψουν. Για τους Δημοκράτες, καθώς οι πραγματικές γνώσεις τους αυξήθηκαν, ήταν πιο πιθανό να πιστεύουν, ακόμα και όταν γνώριζαν λιγότερο από τους Ρεπουμπλικάνους. Αυτά τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι οι πεποιθήσεις μας είναι πολύ λιγότερο προϊόν αυτού που γνωρίζουμε, ή τι είναι σωστό ή λάθος, παρά από το ποιοι είμαστε λόγω των πολιτιστικών ταυτοτήτων μας.


Ένα κυρίαρχο πολιτισμικό σύστημα

Όμως ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι γενικά, ανεξάρτητα από τις υποομάδες, είναι τόσο αδυσώπητοι και αδιάφοροι και οι ενέργειές τους τόσο αντιθετικές προς αυτά που πρέπει να βρίσκονται σε αυτό το κεντρικό σταυροδρόμι από το οποίο εξαρτάται η ύπαρξή μας, είναι ότι όλοι έχουν εξομοιωθεί σε ένα κυρίαρχο πολιτισμικό σύστημα η καρδιά του οποίου είναι η “αδιαφορία των μισθοφόρων” και η “ανευθυνότητα των οπαδών”. Η καταναλωτική κουλτούρα έχει προικίσει τις “ανεπαρκείς προσωπικότητες” της με ελάχιστες ικανότητες ή κίνητρα για εποικοδομητική ανυπακοή. Ενώ, ιστορικά, οι νέοι που υπήρξαν οι πυροκροτητές της κοινωνικής αλλαγής, η σημερινή εξιδανικευμένη νεολαία είναι η πιο συμβατική και συμβιβασμένη γενιά στην ιστορία - με τους περισσότερους να συσσωρεύονται γύρω από την ίδια νεκρή ζώνη των αγορακεντρικών αξιών, εμπορικών νοημάτων και ψηφιακών περισπασμών.


Ευθυγραμμισμένοι με τις δυνάμεις της καταστροφής

Κάποτε, υποτίθεται, ότι εάν η δημοκρατική διαδικασία μπορούσε να τελειοποιηθεί, η «θέληση του λαού» θα ανθούσε στην υπηρεσία του κοινού καλού. Αλλά η δημοκρατία αποδεικνύεται άχρηστη, και μάλιστα αντιπαραγωγική, ως λύση στην οικολογική κρίση και άλλες παθογένειες του ξεπερασμένου πολιτισμικού μας συστήματος. Μόλις μια κρίσιμη μάζα του πληθυσμού ευθυγραμμιστεί πλήρως με τις δυνάμεις της καταστροφής, όπως συμβαίνει σήμερα, η δημοκρατία γίνεται περισσότερο μέρος του προβλήματος παρά μέρος της λύσης. Σε αυτό το σημείο, μια κοινωνία βρίσκεται σε μια δεινή ψυχο-πνευματική κατάσταση τόσο μεγάλη όσο μεγαλύτερη είναι η πολιτική, οικονομική ή τεχνολογική της κατάσταση.
Τα πειράματα στην οικολογική ή στην πράσινη θρησκεία, θεώρησαν ότι ο τύπος και ο βαθμός αλλαγής που απαιτούνται σήμερα μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω πνευματικής ανάπτυξης και εκπαίδευσης. Αλλά και αυτές απέτυχαν, χωρίς κανείς να μπορέσει να ανταγωνιστεί μια ταχέως αποθαρρυνόμενη κοινωνία, όπως τα κολακευτικά (λαϊκιστικά) κινήματα «θεολογίας ευημερίας» και «καταναλωτικής θεολογίας» που απαιτούν λιγότερη αρετή, ανθρωπιά και θυσία και περισσότερο να παίρνεις από το να δίνεις.


Πάνω από τον εαυτό

Μόνο το φανατικά “βιο-φιλικό” παιδί, που προτιμάει μόνο βιολογικά, ή το παιδί των λουλουδιών, που εξακολουθεί να κηρύττει την αγάπη ως την επαναστατική δύναμη που θα μπορούσε να ξυπνήσει μια ανώτερη ανθρωπότητα και να αντιστρέψει την πορεία μας προς την καταστροφή3. Οι άνθρωποι αγαπιούνται μεταξύ τους όλο και λιγότερο, τόσο από την άποψη ότι είναι λιγότερο αξιαγάπητοι όσο και, πιο αποφασιστικά, από την ανικανότητά τους να αγαπήσουν. Στο βιβλίο του «Για μια κουλτούρα ευθύνης», ο Γιασούκο Γκένκου Κιμούρα ξεχωρίζει την τρέχουσα συναίνεση, λέγοντας: «Η πανδημία της ανευθυνότητας υποδηλώνει μια πανδημία έλλειψης αγάπης στον κόσμο». Στο σημείο αυτό, ο Νόαμ Τσόμσκι δηλώνει: «Αν σας ενδιαφέρουν οι άλλοι άνθρωποι, αυτό είναι μια πολύ επικίνδυνη ιδέα». Η φροντίδα για οτιδήποτε πάνω ή έξω από τον εαυτό μου έχει γίνει πολιτισμικά επικίνδυνη και το πιο επικίνδυνο από όλα σε ολόκληρη την λειτουργία του «καπιταλισμού της αποκάλυψης» θα είναι ένας λαός προσαρμοσμένος στην ιερότητα και την υπεροχή της φύσης, όπως συνέβαινε στις περισσότερες περιπτώσεις της ανθρώπινης ιστορίας.
3 Γι αυτό οι Επικούρειοι και οι Στωικοί, οι οποίοι ωστόσο, είναι τόσο συχνά αντίθετοι ο ένας στον άλλο, έχουν μια κοινή αρχή το: “ομοφώνως τη φύσει ζην” στμ

Ο Μεγάλος Νόμος4 των Ερυθροδέρμων της φυλής των Iroquois απαιτούσε να λαμβάνονται όλες οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνοντας υπόψη τους ανθρώπους και τη γη επτά γενιές στο μέλλον. Ο αρχηγός Λούθηρος η Όρθια Αρκούδα (Chief Luther Standing Bear), ο γνωστός συγγραφέας και φιλόσοφος επικεφαλής της φυλής των Oglala Lakota Iroquois, ο οποίος αισθάνθηκε ηθική υποχρέωση να παραμείνει ένας «χρόνιος ταραχοποιός» παρά την αναγνώρισή του, παρατήρησε ότι: «Η καρδιά ενός ανθρώπου μακριά από τη φύση γίνεται σκληρή». Η αποξένωσή μας από τη φύση αναμφίβολα συμβάλλει στις αμείλικτες καταχρήσεις της, καθώς και στη διαστροφή των προτεραιοτήτων μας και στην πλήρη απώλεια της επαφής μας με τη γη.
Το ερώτημα, “ποιοι είμαστε;” Ποτέ δεν ήταν πιο ασυμβίβαστο με το, “ποιοι πρέπει να είμαστε;” Αυτό που έχουμε γίνει είναι η μεγαλύτερη απειλή για τον εαυτό μας και τον πλανήτη. Είμαστε τέλεια προετοιμασμένοι, ψυχολογικά και πνευματικά, για την καταστροφή. Έχουμε γίνει σκληροί. Είμαστε οι άνθρωποι της Αποκάλυψης.
4 Ο Oren Lyons, Αρχηγός του Εθνικού Κέντρου των Ινδιάνων Onondaga, γράφει: «Προσβλέπουμε, όπως και μία από τις πρώτες εντολές που μας έχουν δοθεί ως επικεφαλής, να διασφαλίσουμε και να λάβουμε κάθε απόφαση που κάνουμε σχετικά με την ευημερία και την ευημερία των επόμενων επτά γενιών που θα έρθουν ... Τι γίνεται με τις επόμενες επτά γενιές; Πού τις οδηγούμε; Τι θα έχουν;» στμ


Ο John F Schumaker είναι ένας συνταξιούχος κλινικός ψυχολόγος και ακαδημαϊκός που ζει στο Christchurch της Νέας Ζηλανδίας / Aotearoa.
Διαβάστε το πρωτότυπο άρθρο στα αγγλικά εδώ: https://www.filmsforaction.org/articles/the-personality-crisis/